Η Απόφαση του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου & το Μεγάλο Βήμα της Angela Merkel

Νίκος Αλατάς

Στις 05 του Μάη 2020 το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας (German Bundesverfassungsgericht, BverfG)  έκρινε ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ, European Central Bank, ECB) & το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ, Court of Justice of the European Union, CJEU) έδρασαν ultra vires (καθ’ υπέρβαση  δικαιοδοσίας), η μεν ΕΚΤ όσον αφορά την παρέμβαση της με το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης στην δευτερογενή αγορά ομολόγων και το δε ΔΕΕ όσον αφορά την απάντηση του το 2018 (Απόφαση του ΔΕΕ της 11ης Δεκεμβρίου) επί της προδικαστικής προσφυγής του BverfG για το ζήτημα της ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ, όπου το ΔΕΕ είχε κρίνει σύμφωνο το πρόγραμμα με το Κοινοτικό Δίκαιο.

Στον τύπο, η Απόφαση του BverfG δεν σχετίζεται με άμεσο τρόπο με τα Θεσμικά Όργανα της Ένωσης, ωστόσο σχετίζεται με το καθαρά γερμανικό κομμάτι του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ, εν ολίγοις τη συμμετοχή της Κεντρικής Τράπεζας της Γερμανίας (Deutsche Bundesbank) στο πρόγραμμα της ΕΚΤ. Το BverfG  έκρινε, ότι η κυβέρνηση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας προέβη σε παραβίαση του Συντάγματος της χώρας, καθώς προέβη στην παράλειψη να τοποθετήσει σε εξέταση αν η ΕΚΤ τηρούσε, όπως έπρεπε, την Αρχή της Αναλογικότητας, όταν το 2015 εκκινούσε το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων (Public Sector Purchase Programme- PSPP).

Συνοπτικά, με βάση την ανάλυση του Dr. Marijn van der Sluis (Assistant Professor in Constitutional Law at Maastricht University) μπορούμε να αναφέρουμε τα παρακάτω βασικά σημεία για την απόφαση του BverfG:

  1. Έλλειψη κατάλληλης επανεξέτασης των μέτρων της ΕΚΤ από το ΔΕΕ.
  2. Το BverfG έθεσε πολλά ζητήματα σχετικά με το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, για την ακρίβεια κατέγραψε το πρόγραμμα στο σύνολο του.
  3. Παρά το γεγονός ότι δεν δύναται να αποσαφηνιστεί, αν το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης παραβιάζει την απαγόρευση νομισματικής χρηματοδότησης, το σκεπτικό του προγράμματος είναι δυνατόν να δημιουργήσει ζητήματα σχετικά με την προσπάθεια της ΕΚΤ για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ασθένειας του COVID-19.
  4. Σημαντικό τέλος το στοιχείο, ότι η απόφαση του BverfG έχει έκταση 110 σελίδων, κάτι που σημαίνει ότι υφίστανται πολλές κρίσιμες λεπτομέρειες.

Ένα πρώτο κρίσιμο ζήτημα είναι το εξής, ότι η απόφαση του BverfG μάλλον παραβιάζει το άρθρο 267 της ΣΛΕΕ, όπου με βάση αυτό το άρθρο το ΔΕΕ είναι εκείνο που έχει δικαιοδοσία επί του ελέγχου νομιμότητας των νομοθετικών πράξεων, των πράξεων της ΕΚΤ.

Ένα δεύτερο ζωτικής σημασίας ζήτημα, για πρώτη φορά δικαστήριο (BverfG) κράτους-μέλους της ΕΕ ‘‘ακυρώνει’’ Απόφαση του ΔΕΕ. Εν ολίγοις, το BverfG έρχεται με την απόφαση του να ακυρώσει την Απόφαση του ΔΕΕ της 11ης Δεκεμβρίου του 2018.

Η εξέλιξη δεν ήρθε ως ‘‘κεραυνός εν αιθρία’’. Ο πρώην Πρόεδρος του ΔΕΕ Βασίλης Σκουρής στην εκδήλωση του Κύκλου Ιδεών για το εν προκειμένω ζήτημα τοποθετήθηκε ως εξής, ότι «η απόφαση δεν προήλθε από παρθενογένεση», τοποθέτησε δε την απαρχή του ζητήματος στην απόφαση του BverfG  για το Μάαστριχτ το 1993. Ο κύριος Βασίλης Σκουρής μίλησε «αποτέλεσμα περί όνου σκιάς» όσον αφορά τα φετινά συμβάντα, ‘‘κρούοντας όμως τον κώδωνα του κινδύνου’’, ότι ακόμα και να υπάρξει κάποια επίλυση του ζητήματος «η ζημιά έχει γίνει».

Η απόφαση του BverfG σε κάθε περίπτωση δεν εγείρει μόνον ζητήματα νομικής φύσεως και θεμελιώδους χαρακτήρα προκλήσεις για το Ενωσιακό Δίκαιο.

Η απόφαση του BverfG έρχεται να θέσει κρίσιμα ερωτήματα για την ίδια την ΟΝΕ (Οικονομική & Νομισματική Ένωση), για παράδειγμα ποια είναι τα όρια της Νομισματικής Πολιτικής, πως η Νομισματική Πολιτική επιδρά στην Οικονομική Πολιτική.

Τα προηγούμενα χρόνια θα μπορούσε να αναφέρει κανείς ότι ‘‘το φίδι από την τρύπα’’ το είχε βγάλει η ΕΚΤ και συγκεκριμένα ο Mario Draghi πρώην Πρόεδρος της ΕΚΤ με το Πρόγραμμα Ποσοτικής Χαλάρωσης. Στις 26 Ιουλίου του 2012 ο τότε Πρόεδρος της ΕΚΤ στον λόγο του στο Λονδίνο στο Global Investment Conference θα χρησιμοποιήσει την εξής ιστορική φράση «Within our mandate, the ECB is ready to do whatever it takes to preserve the euro. And believe me, it will be enough».Έτσι η ΕΚΤ έσωσε το Ευρώ στην κυριολεξία.

Ακόμα και σήμερα μέχρι κάποια στιγμή η ΕΚΤ υπό την Christine Lagarde ήταν αυτή που με εξαιρετικά στιβαρές πρωτοβουλίες σήκωνε το βάρος αντιμετώπισης των συνεπειών στον οικονομικό τομέα της ασθένειας του COVID-19. Η Απόφαση όμως του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας ήρθε να βάλει ένα μεγάλο ερώτημα στην ουσία της, αν θα συνεχίσουμε με την Νομισματική Πολιτική ή μήπως ήρθε η ώρα ν’ αναλάβει δράση η Οικονομική Πολιτική.

Εδώ έρχεται η εξής σκέψη, ότι ίσως η Απόφαση του BverfG να απετέλεσε την κορυφαίας σημασίας αφορμή για να κάνει η Καγκελάριος της Γερμανίας A. Merkel μία μεγάλη και ζωτικής σημασίας στροφή θετικού περιεχομένου για όλους και όλα, ένα τολμηρό βήμα προς τα εμπρός για την ΕΕ στην πιο κρίσιμη καμπή της ιστορίας της.  A. Merkel (Καγκελάριος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας) & E. Makron (Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας) συμφώνησαν σε ένα πρωτοποριακό σχέδιο. ΄΄Ένα σχέδιο για τον δανεισμό από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του ποσού των 500 δισ. ευρώ ως κοινού χρέους και της μεταφοράς του στις περιοχές και τους κλάδους που έχουν πληγεί περισσότερο. Το ποσό αυτό θα είναι επιπλέον του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, ο οποίος ανέρχεται κοντά στο 1 τρισ. Ευρώ΄΄.

Μπορεί το σχέδιο να μην είναι το επονομαζόμενο Ευρωομόλογο στην πλήρη μορφή του, αλλά το τεράστιο βήμα της A. Merkel είναι η αποδοχή της ιδέας περί έκτακτης αμοιβαιοποίησης χρέους για την αντιμετώπιση των συνεπειών στον οικονομικό τομέα της ασθένειας του COVID-19. Η Καγκελάριος της Γερμανίας έκανε λοιπόν ένα σημαντικό βήμα για την θωράκιση της ΕΕ με θωράκιση όλων των κρατών-μελών. Θα μπορούσα ν’ αναφέρω ότι αποτελεί ένα πρώτο ζωτικής σημασίας βήμα για την εμβάθυνση της Οικονομικής Ενοποίησης.

Πάνω σε αυτό το πλαίσιο προ ολίγων ημερών η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπό την Ursula von der Leyen παρουσίασε την πρόταση της για το Ταμείο Ανάκαμψης. Η πρόταση της Επιτροπής έχει σχέση με ένα πακέτο χρημάτων ύψους 750 δις ευρώ με προσανατολισμό τη ενίσχυση των δημοσίων επενδύσεων υπό την μορφή επιχορηγήσεων και δανείων:

  • 500 δισ. ευρώ (από τα 750) διατίθενται με τη μορφή επιχορηγήσεων για τη χρηματοδότηση δημόσιων επενδύσεων.
  • 200 δισ. ευρώ διατίθενται με την μορφή δανείων στα κράτη μέλη για τη χρηματοδότηση δημόσιων επενδύσεων.

Στο Σχέδιο Merkel & Makron και στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 4 κράτη-μέλη της ΕΕ οι επονομαζόμενοι «Φειδωλοί Τέσσερις» (Αυστρία, Δανία, Ολλανδία & Σουηδία) αντιπροτείνουν εφάπαξ, προσωρινά δάνεια έκτακτης ανάγκης. Η μάχη λοιπόν για την πρόταση της Κομισιόν που είναι ακόμα περισσότερο θετική από το Σχέδιο Merkel & Makron στις επερχόμενες καλοκαιρινές Συνόδους Κορυφής θα είναι εξαιρετικά σκληρή προκειμένου να επιτευχθεί ένας συμβιβασμός.

Εδώ να παραθέσω τις φράσεις κάποιων σημαντικών προσώπων που είναι ενδεικτικές για το τι μπορεί να επιφυλάσσει το μέλλον και πως η ΕΕ πρέπει να δράσει:

Advertisement
  • Christine Lagarde (27/05/2020): ‘‘It’s even worse than we thought’’.
  • Angela Merkel (27/05/2020): ‘‘Η Ευρώπη μπορεί να βγει από την κρίση πιο ισχυρή από ό,τι μπήκε σε αυτήν. Η κρίση του κορονοϊού καθιστά αναγκαία την στενότερη συνεργασία στην Ευρώπη’’.
  • Olaf Scholz (28/05/2020): “It is not just about money. It’s about making Europe stronger and working on better sovereignty of our European Union, which will be absolutely necessary in a world which will be completely different in 20 years.”

Εν όψει της ανάληψης της κυλιόμενης προεδρίας της ΕΕ η Γερμανική Κυβέρνηση προβάλλει ένα εξαιρετικά πετυχημένο σύνθημα “Together. Making Europe strong again”.

Η Απόφαση του BverfG πράγματι μπορεί να είναι επικίνδυνη για το Ευρωπαϊκό Οικοδόμημα, αλλά φαίνεται πως σε αρχικό επίπεδο έδωσε το έναυσμα για να ανταποκριθεί η Γερμανία και η ΕΕ στις προκλήσεις της πιο κρίσιμης στιγμής της ιστορίας του Ευρωπαϊκού Εγχειρήματος.

Πηγές:

European Central Bank, available on the website: https://www.ecb.europa.eu/home/html/index.en.html.  

European Commission, available on the website: https://ec.europa.eu/.   

European Union Law, available on the website: https://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=en.

Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ενοποιημένη απόδοση, 2012), ΕΕ C 326, 26.10.2012.

Συνθήκη για την Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ενοποιημένη απόδοση, 2012), ΕΕ C 326, 26.10.2012.

van der Sluis, M. (2020, May 5). Analysis: “Karlsruhe bites with a vengeance” by Marijn van der Sluis. EULAWLIVE. Retrieved from https://eulawlive.com/analysis-karlsruhe-bites-with-a-vengeance-by-marijn-van-der-sluis/?fbclid=IwAR0hDuzKGrzhLpy3FEXirtq98KdFvkqtQhQTHQmCIVLUnWdXJXEplGzJvY4.

Παπαδημητρίου, Γ. (2020, Μάης 11). «Συνεπείς» ή «συνταγματικά θρασείς» οι Γερμανοί δικαστές; DW. Ανακτήθηκε από https://www.dw.com/el/%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B5%CF%80%CE%B5%CE%AF%CF%82-%CE%AE-%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B8%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B5%CE%AF%CF%82-%CE%BF%CE%B9-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%AF-%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AD%CF%82/a-53388169?fbclid=IwAR0m9hzHdg0EB52MhWaW2NqhnuShEWQTlEv0U850nVGuY82wlmlxgSd2-UQ.

(2020, Μάης 20). Πώς η Μέρκελ και ο Μακρόν συμφώνησαν για το Ταμείο Ανάκαμψης. Capital.gr. Ανακτήθηκε από https://www.capital.gr/diethni/3454879/pos-i-merkel-kai-o-makron-sumfonisan-gia-to-tameio-anakampsis.

(2020, Μάης 23). Κορονοϊός: Αυτή είναι η αντιπρόταση των “4” στο σχέδιο Μέρκελ-Μακρόν. Enikonomia.gr. Ανακτήθηκε από http://www.enikonomia.gr/international/235102,koronoios-afti-einai-i-antiprotasi-ton-4-sto-schedio-merkel-makro.html.

Mallet, V. & Chazan G. & Fleming S.(2020, Μάης 24). Γιατί η Μέρκελ έκανε τη μεγάλη στροφή υπέρ της Ευρώπης. EURO2DAY. Ανακτήθηκε από https://www.euro2day.gr/ftcom/ftcom_gr/article-ft-gr/2024642/giati-h-merkel-ekane-th-megalh-strofh-yper-ths-eyr.html?fbclid=IwAR2nQ69Hspfxu0w_sFH-jGp8_eZmqlOskNb4hq1Eov4pJ7AJyiPpMPQPWdU.

(2020, Μάης 27). Πακέτο στήριξης 750 δισ. ευρώ προτείνει η Κομισιόν- 22,5 δισ. ευρώ επιχορηγήσεις στην Ελλάδα από το Ταμείο Ανάκαμψης. Thecaller. Ανακτήθηκε από https://thecaller.gr/oikonomia/paketo-stirixis-750-dis-evro-protini-i-komision-22-5-dis-evro-epichorigisis-stin-ellada-apo-to-tamio-.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Next Post

Και ο δημοκρατικός αντίλογος;

του Αβραάμ Λαφαζάνη Για άλλη μια φορά στο ίδιο έργο θεατές, ένα έργο όπου διαδραματίζεται από τον περασμένο Ιούλιο και δεν λέει να τελειώσει…Γιατί να τελειώσει άλλωστε, αφού τους συμφέρει να μην ακούγεται η αντιπολίτευση στην Ελλάδα για ευνόητους λόγους.Εξάλλου, εάν παρατηρήσετε τις συνεντεύξεις του Πρωθυπουργού, αυτές περιστρέφονται γύρω από […]

Κάνε εγγραφή