Κυρώσεις ή Νέο Ελσίνκι;

Νίκος Αλατάς

Την 10η Δεκεμβρίου θα λάβει χώρα σύγκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (η επονομαζόμενη Σύνοδος Κορυφής), μεταξύ των θεμάτων που θα συζητηθούν πρόκειται να είναι και η κατάσταση σχετικά με την Τουρκία. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σ. Μισέλ μόλις σήμερα δήλωσε τα εξής:

  • «Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να επιβάλει κυρώσεις απέναντι στην συμπεριφορά της Άγκυρας.
  • Τείναμε το χέρι στην Τουρκία τον Οκτώβριο και η αξιολόγησή μας είναι αρνητική με την διαπίστωση της συνέχισης των μονομερών ενεργειών και της εχθρικής ρητορικής. Θα έχουμε μία συζήτηση κατά την διάρκεια της ευρωπαϊκής συνόδου κορυφής στις 10 Δεκεμβρίου και είμαστε έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε τα μέσα που διαθέτουμε, για να επιβάλουμε κυρώσεις για την κατάσταση.
  • Θεωρώ ότι το παιγνίδι της γάτας και του ποντικού πρέπει να σταματήσει».

Τον Οκτώβριο η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen είχε προβεί στις παρακάτω επισημάνσεις:

  • «Εάν η Αγκυρα συνεχίσει τις παράνομες ενέργειές της, θα χρησιμοποιήσουμε όλα τα εργαλεία που έχουμε στην διάθεσή μας».

Πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ ανάμεσα τους η Ελλάδα και η Κύπρος τάσσονται υπέρ της εφαρμογής κυρώσεων σε πολλαπλά επίπεδα έναντι της Τουρκίας. Μέχρι στιγμής ιδιαίτερα σκεπτική στις κυρώσεις είναι η Γερμανία.

Τίθενται όμως τα ερωτήματα:

  1. Οι κυρώσεις και ειδικότερα οι οικονομικού χαρακτήρα πρόκειται να κομίσουν κάποιο αποτέλεσμα;
  2. Μήπως αντί να ‘‘συνετίσουν’’ τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντοάν τον απομακρύνουν από μία λογική συνεννόησης & συνεργασίας;
  3. Μήπως ‘‘πυροβολήσουμε’’ τα ίδια μας ‘‘τα πόδια’’ έχοντας κατά νου τις ισχυρές οικονομικού χαρακτήρα σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας & Ελλάδας – Τουρκίας;
  4. Μήπως οι κυρώσεις είναι αδιέξοδο & όχι δρόμος για ευοίωνο μέλλον;
  5. Μήπως οι κυρώσεις ενσαρκώνουν μία κοντόφθαλμη πολιτική με δήθεν θετικά αποτελέσματα (πάντα βραχυχρόνιου χρονικού ορίζοντα);

Εδώ θα αναδυθούν διάφοροι και θα αντιτείνουν, ‘‘και τι να κάνουμε, να μείνουμε άπραγοι βλέποντας την Τουρκία να προβαίνει σε σειρά αρνητικών ενεργειών χωρίς να την πονέσουμε έστω σε ένα βαθμό’’; Αν στο μυαλό μας έχουμε ένα απορριπτικό πλαίσιο σχετικά με τις ευρωτουρκικές ή και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις θα ταχθούμε υπέρ των κυρώσεων. Αν αντίθετα είμαστε υπέρ μίας θετικής ατζέντας για ευοίωνο μέλλον τότε προτείνονται τα παρακάτω, αφού πρώτα προβούμε ‘‘σε μία κατάδυση στον ωκεανό της ιστορίας’’ για να επισημάνουμε ένα σπουδαίο συνάμα θετικό γεγονός.

Γυρίζοντας το ρολόι του χρόνου στο 1999 και ειδικότερα στον μήνα Δεκέμβριο (10η & 11η Δεκεμβρίου 1999), βρισκόμαστε στην Σύνοδο Κορυφής όπου αποτελεί ορόσημο για τις ευρωτουρκικές & ελληνοτουρκικές σχέσεις. Στα συμπεράσματα της εν προκειμένω Προεδρίας αναφέρονταν τα εξής:

  • ‘‘Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για τις πρόσφατες θετικές εξελίξεις στην Τουρκία, όπως επισηµαίνει η Επιτροπή στην έκθεση προόδου της, καθώς και για την πρόθεση της Τουρκίας να συνεχίσει τις µεταρρυθµίσεις της προκειµένου να συµµορφωθεί προς τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Η Τουρκία είναι υποψήφιο κράτος που προορίζεται να προσχωρήσει στην Ένωση µε βάση τα ίδια κριτήρια τα οποία ισχύουν για τα λοιπά υποψήφια κράτη. Με βάση την υφιστάµενη ευρωπαϊκή στρατηγική, για την Τουρκία, όπως και για άλλα υποψήφια κράτη, θα ισχύει µια προενταξιακή στρατηγική για την ενθάρρυνση και στήριξη των µεταρρυθµίσεών της. Η στρατηγική αυτή θα περιλαµβάνει ενισχυµένο πολιτικό διάλογο, µε έµφαση στην πρόοδο για την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων προσχώρησης ιδίως όσον αφορά το θέµα των ανθρώπινων δικαιωµάτων, καθώς και στα θέµατα που αναφέρονται στην παράγραφο 4 και στην παράγραφο 9 σηµείο (α). Η Τουρκία θα έχει επίσης την ευκαιρία να συµµετέχει σε κοινοτικά προγράµµατα και οργανισµούς, και σε συνεδριάσεις µεταξύ υποψήφιων κρατών και της Ένωσης στα πλαίσια της διαδικασίας προσχώρησης. Σε συνδυασµό µε ένα εθνικό πρόγραµµα για την αποδοχή του κεκτηµένου, θα εκπονηθεί µια εταιρική σχέση προσχώρησης βάσει των συµπερασµάτων προηγούµενων Ευρωπαϊκών Συµβουλίων, αλλά µε προτεραιότητες στις οποίες πρέπει να επικεντρωθούν οι προπαρασκευαστικές εργασίες για την προσχώρηση λαµβανοµένων υπόψη των πολιτικών και οικονοµικών κριτηρίων και των υποχρεώσεων ενός κράτους µέλους. Θα δηµιουργηθούν ενδεδειγµένοι µηχανισµοί παρακολούθησης. Για να ενισχυθεί η εναρµόνιση της τουρκικής νοµοθεσίας και πρακτικής µε το κεκτηµένο, καλείται η Επιτροπή να εκπονήσει µια διαδικασία αναλυτικής εξέτασης του κεκτηµένου. Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο καλεί την Επιτροπή να υποβάλει ένα ενιαίο πλαίσιο για το συντονισµό όλων των πηγών κοινοτικής προενταξιακής χρηµατοδοτικής ενίσχυσης της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης’’.

Στο σπουδαίο ορόσημο του Ελσίνκι του 1999, η Ελλάδα επέτυχε την προώθηση της ένταξης των Ελληνοκυπρίων στην ΕΕ χωρίς προηγούμενη επίλυση του Κυπριακού Ζητήματος, την διασύνδεση ελληνοτουρκικών σχέσεων & ενταξιακής πορείας της Τουρκίας στην ΕΕ. Με το Ελσίνκι είχαμε τα εξής εξόχως θετικά αποτελέσματα:

  1. Αλλαγή στις διμερείς σχέσεις Ελλάδας & Τουρκίας.
  2. Σημαίνουσα αναβάθμιση των οικονομικών σχέσεων Ελλάδας & Τουρκίας (αναβάθμιση διμερούς εμπορίου, αναβάθμιση ελληνικών επενδύσεων με κεντρικό σημείο τον τραπεζικό τομέα).
  3. Αναβάθμιση ενεργειακής συνεργασίας.
  4. Κινητοποίηση και στο επίπεδο της κοινωνίας πολιτών.

Τα παραπάνω βοήθησαν την Τουρκία να προωθήσει σε ένα βαθμό μεταρρυθμίσεις εκσυγχρονισμού και εκδημοκρατισμού του κράτους.

Το Ελσίνκι για μας απετέλεσε μία Σπουδαία Επιτυχία του πρώην Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Σημίτη, ο οποίος ατενίζοντας με εκπληκτική διορατικότητα το μέλλον των διμερών σχέσεων Ελλάδος και Τουρκίας άλλαξε μακράν προς το καλύτερο τις διμερείς σχέσεις, προώθησε την προοπτική δημιουργίας λύσεων αμοιβαίου και κοινά επωφελούς συμβιβασμού σε διαφορές με την Τουρκία όπως το ζήτημα της Αιγιαλίτιδας Ζώνης. Ο Κωνσταντίνος Σημίτης άσκησε ενεργητική εξωτερική πολιτική σε σχέση με την Τουρκία, σε αντίθεση με τον διάδοχο του Κώστα Καραμανλή, ο οποίος υιοθέτησε το καταστροφικό δόγμα της ακινησίας με τραγικά αποτελέσματα (α): την μη σύναψη συμφωνίας για την οριοθέτηση Αιγιαλίτιδας Ζώνης και επίλυσης και άλλων ζητημάτων, (β): την μη ουσιαστική στήριξη στο θετικότατο Σχέδιο Ανάν-V.

Από το Ελσίνκι μέχρι σήμερα πέρασαν 21 ολόκληρα χρόνια. Τα πράγματα είναι διαφορετικά, ωστόσο για τους βλέποντες το δάσος, για τους υποστηρικτές θετικής ατζέντας το Ελσίνκι του 1999 αποτελεί ‘‘φάρο ελπίδας και προοπτικών’’ για νέο ευοίωνο μέλλον.

Σκεπτόμενοι ‘‘out of the box’’, η απάντηση στην τωρινή κατάσταση με την Τουρκία πρέπει να είναι ένα ‘‘Νέο Ελσίνκι’’ εν ολίγοις μία νέα Οραματικού Χαρακτήρα Χάρτα για την πορεία των Ευρωτουρκικών Σχέσεων με τα εξής στοιχεία:

  1. (Α):Προώθηση προετοιμασίας & σύγκληση Διάσκεψης Κορυφής ΕΕ – Τουρκίας με στόχο ένα πρώτο βήμα προετοιμασίας για Διάσκεψη όλων των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου.
  2. (Β):Προώθηση προετοιμασίας & σύγκληση Διάσκεψης όλων των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου.
  3. Σκοπός των άνωθεν, η από κοινού μέσω διπλωματικών & δικαστικών εργαλείων Οριοθέτηση των Θαλασσίων Ζωνών.
  4. (Γ):Αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ & Τουρκίας.
  5. (Δ):Πλαίσιο κανόνων με στόχευση την απελευθέρωση του πλαισίου θεωρήσεων για την είσοδο πολιτών της Τουρκίας.
  6. (Ε):Μία νέα ρηξικέλευθη Συμφωνία ΕΕ & Τουρκίας για το Προσφυγικό & το Μεταναστευτικό Ζήτημα.
  7. (ΣΤ):Στήριξη της τουρκικής οικονομίας με κανόνες.
  8. (Ζ):Πρόσδεση της Τουρκίας στην Αμυντική Πολιτική της ΕΕ και ειδικότερα στην επονομαζόμενη PESCO (Permanent Structured Cooperation, Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία).

Σαφέστατα, για να επωφεληθεί από τα άνωθεν η Τουρκία θα τεθεί στοχευμένο και στιβαρό πλαίσιο απαιτήσεων.

Προ ολίγου καιρού ο Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντοάν είχε δηλώσει το εξής θετικό:

Advertisement
  • «Τον εαυτό μας δεν τον βλέπουμε κάπου αλλού, αλλά μέσα στην Ευρώπη, το μέλλον μας το σχεδιάζουμε να το χτίσουμε μαζί με την Ευρώπη».

Η Τουρκία έχει θέση στην ΕΕ και η ΕΕ πρέπει να ‘‘την επανατοποθετήσει’’ στην ‘‘ράγα’’ της ευρωπαϊκής προοπτικής.

Στις δε Ελληνοτουρκικές Σχέσεις θα μπορούσαν να λάβουν χώρα τα εξής βήματα με στόχο μεταξύ άλλων την μετατροπή του Αιγαίου σε πεδίο συνεννόησης & συνεργασίας:

  1. Πρώτον, άμεσα πρέπει να υπάρξει πρωτοβουλία για ενεργοποίηση του Στρατιωτικού Μηχανισμού Αποκλιμάκωσης στο πλαίσιο του NATO, κάτι που θα αποκλιμακώσει την ένταση στο Αιγαίο μεταξύ των δύο χωρών.
  2. Δεύτερον, άμεσα να υπάρξει επανέναρξη των διερευνητικών επαφών σε πρώτο επίπεδο.
  3. Τρίτον, Κ. Μητσοτάκης & Ρ.Τ. Ερντοάν να ενεργοποιήσουν εκ νέου την λειτουργία του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας των δύο χωρών, προκειμένου να ενδυναμωθούν οι διμερείς σχέσεις των δύο χωρών.
  4. Τέταρτον, άμεση εκκίνηση ουσιαστικού διαλόγου και μετέπειτα διαπραγματεύσεων σχετικά με όλες τις διμερείς διαφορές των δύο χωρών.
  5. Πέμπτον, όπου δεν επιτευχθεί συμφωνία μέσω της διπλωματικής οδού να γίνει χρήση της δικαστικής.
  6. Σχετικά με τις διαφορές στις τρεις θαλάσσιες ζώνες, Ελλάδα & Τουρκία/Τουρκία & Ελλάδα μπορούν να προβούν σε μία ρηξικέλευθη & θετική κίνηση, την από κοινού προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για Οριοθέτηση Αιγιαλίτιδας Ζώνης – Υφαλοκρηπίδας & Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Πιθανότατα θα είναι μία πρωτοποριακή υπόθεση για τη Χάγη, θα είναι κάτι εξαιρετικά θετικό για τις δύο χώρες, διότι με μία προσφυγή θα επιλύσουν τρεις διαφορές μαζί.
  7. Έκτον, η Ελλάδα οφείλει να δείξει ότι δεν αποκλείει την Τουρκία από αυτά που της αναλογούν με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θαλάσσης.
  8. Έβδομον, η Ελλάδα να υποστηρίξει έμπρακτα την ιδέα για Διάσκεψη της Ανατολικής Μεσογείου, μία σημαίνουσα ιδέα για τα ζητήματα του Διεθνούς Δικαίου της Θαλάσσης.
  9. Όγδοο κατά σειρά σημείο, η Ελλάδα οφείλει να στηρίξει κατά ξεκάθαρο τρόπο στα του Κυπριακού Ζητήματος την μόνη βιώσιμη λύση αυτή περί μίας Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, όπου ισότιμες οι δύο κοινότητες θα ζήσουν ειρηνικά –αρμονικά με συνανάπτυξη.
  10. Ένατο, Ελλάδα & Τουρκία μπορούν & πρέπει να εμβαθύνουν τις διμερείς οικονομικές σχέσεις τους. Με αυτό τον τρόπο, θα έχουν ισχυρό κοινό συμφέρον για κοινή θετική πορεία.
  11. Δέκατο κατά σειρά σημείο, οφείλουμε να αναφέρουμε σκληρές αλήθειες γύρω από τα ελληνοτουρκικά ζητήματα, να ενημερωθούν όλοι/όλες. Παραθέτω μερικές:

Πρώτη σκληρή αλήθεια, δεν ευσταθεί το δόγμα της μίας και μόνης διαφοράς μεταξύ των δύο χωρών και αυτό δεν είναι υποχωρητικότητα στην Τουρκία αλλά σύνδεση με την κοινή λογική και την πραγματικότητα. Σε μία σχέση δύο κρατών ανά τον χρόνο αναδύονται πολλές διαφορές βασικές ή παρεπόμενες. Στο πλαίσιο αυτό, οι δύο χώρες μετρούν τις παρακάτω βασικές διαφορές άλλως τα παρακάτω βασικά διμερή ζητήματα:

  • Ζήτημα οριοθέτησης Αιγιαλίτιδας Ζώνης.
  • Ζήτημα οριοθέτησης Υφαλοκρηπίδας.
  • Ζήτημα οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
  • Ζήτημα των ορίων του Εθνικού Εναερίου Χώρου της Ελλάδας.
  • Ζήτημα της αμοιβαίας αποστρατικοποίησης νησιών Ανατολικού Αιγαίου & Μικράς Ασίας.
  • Ζήτημα των Ιμίων/Καρντάκ.

Επίσης, στην βάση των κύριων ζητημάτων προκύπτουν άλλα δύο παρεπόμενα:

  • Ζήτημα Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας.
  • Ζήτημα Επιχειρησιακού Ελέγχου του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο.

Είναι σαφές, ότι η παραπάνω απαρίθμηση είναι ενδεικτική, διότι τα πράγματα σε μία σχέση δύο χωρών δεν είναι στατικά αλλά εξελισσόμενα, για παράδειγμα ζήτημα μεταξύ των δύο χωρών θα μπορούσε να είναι και η οριοθέτηση της Συνορεύουσας/Αρχαιολογικής Ζώνης (Contiguous Zone). Κεντρικός στόχος πρέπει να είναι η αμοιβαία επωφελής επίλυση για την πρόοδο των σχέσεων των δύο χωρών.

Δεύτερη λοιπόν σκληρή αλήθεια, το Διεθνές Δίκαιο της Θαλάσσης δεν δικαιολογεί το όλον των ελληνικών θέσεων ειδικά τα μαξιμαλιστικά στοιχεία. Είναι δε προφανές ότι και η Τουρκία έχει δικαιώματα.

Τρίτη σκληρή αλήθεια, η βέλτιστη οδός είναι οι αμοιβαίοι & κοινά επωφελείς συμβιβασμοί, όχι οι μονομερείς ενέργειες.

Η ιστορία διδάσκει και γυρίζοντας το ρολόι του χρόνου πίσω, το 1930 μόλις 8 χρόνια μετά τα γεγονότα της Μ. Ασίας οι Ελευθέριος Βενιζέλος & Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ/Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ & Ελευθέριος Βενιζέλος σύνηψαν την 30η Οκτωβρίου 1930 το περίφημο Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας, Ουδετερότητας, Συνδιαλλαγής & Διαιτησίας, το οποίο θα διάνοιγε την θετικότερη περίοδο διμερών σχέσεων των δύο χωρών μέχρι το 1954. Την 17η Ιουνίου του 1930 σε μία ιστορική συνεδρίαση της Βουλής των Ελλήνων ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα αναφέρει μεταξύ άλλων τα παρακάτω:

  • «Έχομεν ακόμη, Τούρκοι και Έλληνες, υπέρτατον συμφέρον να γνωρίζουν εκείνοι οι οποίοι μπορεί να ευρεθούν μίαν ημέραν εις αντίθετον προς το έτερον των δύο Κρατών ότι δεν δύνανται να υπολογίσουν εις εκμετάλλευσιν της άλλοτε μεταξύ αυτών εχθρότητος. Τούτο είναι μέγα πολιτικόν συμφέρον και διά τα δύο Κράτη. Ευτυχώς οι ηγέται της σημερινής Τουρκίας έχουν σαφέστατην αντίληψιν ότι η παγίωσις της φιλίας των δύο Εθνών εξυπηρετεί άριστα τα συμφέροντα αμφότερων. Είμαι βέβαιος ότι την πεποίθησιν την οποίαν επί του σημείου τούτου έχομεν ημείς εδώ συμμερίζονται απολύτως και οι κυβερνήται της Τουρκίας. Και δια τούτο, κύριοι ζητώ από την Βουλήν την κύρωσιν του υποβαλλομένου νομοσχεδίου, την επιψήφισιν αυτού, δια του οποίου κυρούται η τελευταίως υπογραφείσα εν Αγκύρα σύμβασις. Ζητώ τούτο με την πεποίθησιν ότι η συμφωνία αυτή δεν αποτελεί το τέρμα των διαπραγματεύσεων με την Τουρκία αλλά αποτελεί, αντιθέτως, ως είπον προ ολίγου, την αρχήν μιας νέας ιστορικής περιόδου δια τας σχέσεις των δύο Κρατών και διά την εξασφάλισιν και ευημερίαν της Εγγύς Ανατολής».

Το μέλλον δεν βρίσκεται σε κυρώσεις, σε κούρσες εξοπλισμών αλλά στην ειρηνική – αρμονική – αμοιβαία & κοινά επωφελή συμβίωση. Ας σκεφτούμε έξω από τα τετριμμένα, ας ατενίσουμε το μέλλον με δημιουργικό τρόπο και τότε θα δούμε να διανοίγεται εμπρός μας μονοπάτι προόδου.

Πηγές-Βιβλιογραφία:

Συμπεράσματα της Προεδρίας (10η & 11η Δεκεμβρίου 1999) του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ελσίνκι.

Ιωακειμίδης, Π. (2020, Σεπτέμβριος, 02). Ανάλυση : Έφτασε η ώρα για ένα νέο «Ελσίνκι»; Το Βήμα. Ανακτήθηκε 4 Δεκεμβρίου 2020 από https://www.tovima.gr/2020/09/02/opinions/ilthe-i-ora-gia-ena-neo-elsinki/.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Next Post

Όραμα περί μίας Συμμαχικής Συνθήκης Συνεννόησης, Συνεργασίας & Συνανάπτυξης για ένα Ευοίωνο Μέλλον

Εισαγωγικά Σχόλια: Η Ελλάδα δια της κυβερνήσεως αλλά και δια της αντιπολιτεύσεως (μείζονος & ελάσσονος) ζητά με επίμονο τρόπο κυρώσεις κατά της Τουρκίας. Είναι όμως οι κυρώσεις, εκείνος ο δρόμος που θα μας οδηγήσει σε ευοίωνο μέλλον, είναι εκείνος ο δρόμος που θα ‘‘συνετίσει’’ τον Πρόεδρο της Τουρκικής Δημοκρατίας Ρετζέπ […]

Κάνε εγγραφή