Πετρέλαιο, πανδημία και παγκόσμιες ισορροπίες

Της Χρυσάνθης Καϊλάρη

Τους τελευταίους 2 μήνες, η πανδημία CoVid-19 έχει μονοπωλήσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Παρά τις τραγικές καταστάσεις που συνεχίζει να προκαλεί, ακόμα δεν έχει ξεδιπλωθεί όλο το φάσμα των συνεπειών που έχει δρομολογήσει. Παγιδευμένοι – σχεδόν κυριολεκτικά – στην νέα πραγματικότητα, φαίνεται πως για λίγο ξεχάσαμε ότι η γη συνέχισε να γυρίζει, ότι η διεθνής πολιτική και οι παγκόσμιες ισορροπίες δεν μπήκαν σε καραντίνα. Τουναντίον, όπως οι ιοί επιταχύνουν και επιδεινώνουν προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας, έτσι και οι πανδημίες κλιμακώνουν τα προϋπάρχοντα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα. Οι εξελίξεις υπήρξαν ραγδαίες.

Τα έργα που άρχισαν να διαδραματίζονται στη διεθνή πολιτική σκηνή μοιάζουν το λιγότερο επικά.
Από τους τομείς που επλήγησαν περισσότερο από την πανδημία είναι και ο ενεργειακός, με κορωνίδα την πετρελαϊκή βιομηχανία, η οποία δέχθηκε αλλεπάλληλα πλήγματα. Ο συνδυασμός μιας σοβαρής παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης και ενός τιμολογιακού πολέμου προκάλεσαν πολλές αρνητικές πρωτιές. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η κοσμογονία της Δευτέρας 20 Απριλίου, όπου τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (oil futures) του Μαΐου, για τον τύπο West Texas Intermediate (WTI), άγγιξαν τα -40$/βαρέλι. Ενδεικτική είναι η περίπτωση εμπόρου πετρελαίου που ξεκίνησε την ημέρα με 77.000 δολάρια και κατέληξε να χρωστάει 9 εκατομμύρια.

Τα πρώτα σύννεφα εμφανίστηκαν τον Μάρτιο, όταν η Ρωσία αρνήθηκε να αποδεχτεί τις περικοπές που πρότεινε ο ΟΠΕΚ στην παραγωγή πετρελαίου, ώστε να κρατηθούν οι τιμές σε κανονικά επίπεδα. Σε γενικές γραμμές, οι τιμές του πετρελαίου κινούνται με βάση την προσφορά και τη ζήτηση, οι οποίες επηρεάζονται άμεσα από την παγκόσμια οικονομία και την πολιτική σταθερότητα – και κυρίως – την αστάθεια. Με όλο τον κίνδυνο που εγκυμονεί η υπεραπλούστευση, οι τιμολογιακές κρίσεις συνήθως προκύπτουν είτε λόγω μεγάλης προσφοράς, είτε λόγω μειωμένης ζήτησης, ως αποτέλεσμα των πολιτικών γεγονότων που τις θέτουν σε κίνηση. Σε ό,τι αφορά στην κατάσταση που οδήγησε στην «Μαύρη Δευτέρα», η ιδιαιτερότητα που έκανε τη διαφορά ήταν η συνάντηση δύο ιδιαίτερων συνθηκών στην ίδια περίοδο: αυξημένη προσφορά και εξαιρετικά μειωμένη ζήτηση.

Ειδικότερα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) στην έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2020 προέβλεπε μείωση της παγκόσμιας ζήτησης, εξαιτίας του κορωνοϊού και της εκτεταμένης στασιμότητας στην οικονομία της Κίνας. Ανέφερε, επίσης, ότι ήδη η αγορά πετρελαίου είχε πλεόνασμα προσφοράς και επομένως, για την εύρυθμη λειτουργία των αγορών, η παραγωγή θα έπρεπε να μειωθεί. Ο ΟΠΕΚ, μπροστά στα γεγονότα, αποφάσισε περικοπές, καλώντας και τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες εκτός ΟΠΕΚ να συμμετέχουν. Η Ρωσία, μπροστά στην κατάσταση που εκτυλίσσονταν, βρήκε ευκαιρία να ισοφαρίσει τις ΗΠΑ για τις κυρώσεις που επέβαλλε η κυβέρνηση Τραμπ τον Φεβρουάριο-Μάρτιο, εναντίον της Rosneft, της μεγαλύτερης εταιρείας πετρελαίου της Ρωσίας, για την μεταφορά πετρελαίου από την Βενεζουέλα. Το σκηνικό θύμιζε 2014-2016 και την τότε προσπάθεια της Σαουδικής Αραβίας να πλήξει το σχιστολιθικό αμερικανικό πετρέλαιο, προσπάθεια η οποία απέτυχε παταγωδώς και ζημίωσε κατά 450 δις δολάρια τα κράτη-μέλη του ΟΠΕΚ.

Η κυριότερη απώλεια σημειώνεται στις σχέσεις των ΗΠΑ με τη Σαουδική Αραβία, με την εμπιστοσύνη που είχε χτιστεί από το 1945 ανάμεσα στις δύο χώρες να κλονίζεται. Η τότε συμφωνία, η οποία ανανεώθηκε το 1980 με το ευρύτερης εφαρμογής Δόγμα Κάρτερ, αξίωνε πως οι ενεργειακές ανάγκες των ΗΠΑ θα καλύπτονται από την Σαουδική Αραβία «για όσο αυτή έχει πετρέλαιο», με αντάλλαγμα την πολιτική, στρατιωτική και οικονομική στήριξη της βασιλικής οικογένειας, του Οίκου των Σαούντ, από τις ΗΠΑ. Με την ανάδυση της βιομηχανίας του σχιστολιθικού πετρελαίου των ΗΠΑ, έγινε ένας πρώτος συμβιβασμός μεταξύ των δύο χωρών, όπου για να συνεχίσει να απολαμβάνει τα προνόμια που της προσέφεραν οι ΗΠΑ, η Σαουδική Αραβία αναγκάστηκε να παραχωρήσει μερίδιο της αγοράς που κατείχε. Με τα σημερινά δεδομένα, η εμπιστοσύνη αυτή κλονίστηκε εκ νέου, με την αμερικανική πολιτική ελίτ να φαίνεται αποφασισμένη να αναγκάσει την Σαουδική Αραβία να πληρώσει για τη ζημιά, φέρνοντας στο τραπέζι το αντιμονοπωλιακό νομοσχέδιο NOPEC (No Oil Producing and Exporting Cartels Act), το οποίο καθιστά παράνομη την τεχνητή αυξομείωση των τιμών του πετρελαίου (και του φυσικού αερίου). Το γεγονός αυτό αφήνει έκθετο σε μηνύσεις τον ΟΠΕΚ και καθένα από τα μέλη του, σύμφωνα με την υφιστάμενη αντιμονοπωλιακή νομοθεσία των ΗΠΑ, με το ποσό της ευθύνης της Σαουδικής Αραβίας να αγγίζει το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.

Advertisement

Είναι προφανές ότι η νέα κατάσταση θα παράγει πολιτικά αποτελέσματα και μεταξύ των άλλων πετρελαιοπαραγωγών χωρών. Χώρες των οποίων η οικονομία εξαρτάται άμεσα και πολλές φορές απόλυτα από τις εξαγωγές πετρελαίου αναμένεται να έχουν τα μεγαλύτερα προβλήματα. Ένας δείκτης που μπορεί να δώσει μια εικόνα για τα μελλούμενα είναι η τιμή ανά βαρέλι που χρειάζεται η κάθε χώρα για να ισοσκελίσει τον εθνικό της προϋπολογισμό (breakeven price). Σύμφωνα με τα δεδομένα από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF), οι προβλέψεις για το 2020 δείχνουν αναγκαία τιμή ανά βαρέλι στα 157$ για την Αλγερία, στα 95$ για το Μπαχρέιν, στα 389$ για το Ιράν, στα 86$ για το Ομάν, 76$ για τη Σαουδική Αραβία, 88$ για το Καζακστάν και 78$ για το Αζερμπαϊτζάν, ανάμεσα σε άλλες χώρες. Έχοντας αυτά τα δεδομένα μπορούμε να κατανοήσουμε το πόσο δυσοίωνες είναι οι προβλέψεις της ΕΙΑ (U.S. Energy Information Administration), η οποία σημειώνει ότι οι προβλεπόμενες τιμές πετρελαίου θα παραμείνουν σταθερά κάτω από τα 40$/βαρέλι για το 2020 και κάτω από τα 50$/βαρέλι για το 2021. Η ίδια η πετρελαϊκή βιομηχανία πρέπει να είναι προετοιμασμένη, όχι μόνο για χαμηλές τιμές, αλλά κυρίως για το γεγονός πως η παραγωγή μπορεί να μην επιστρέψει ποτέ στα ίδια επίπεδα. Το διευρυμένο κλείσιμο των εν ενεργεία πετρελαιοπηγών που συνέβη δεν είναι μια απλή διαδικασία. Δεν πρόκειται για διακόπτη που κλείνει και ανοίγει κατά το δοκούν, αλλά για μια κοστοβόρο διαδικασία συντήρησης, η οποία σε περίπτωση που παραταθεί μπορεί να δημιουργήσει μόνιμες ζημιές στην ίδια τη δεξαμενή του πετρελαίου.
Εκτός από διαμάχες και προβλήματα, η νέα κατάσταση που σχηματίζεται φαίνεται να ευνοεί και την εδραίωση συμμαχιών, με κυριότερη αυτήν ανάμεσα στο Ιράν και τη Βενεζουέλα. Τα τελευταία χρόνια, η βιομηχανία του πετρελαίου της Βενεζουέλας έχει χτυπηθεί από πολιτικοοικονομική αστάθεια, αλλά και από κυρώσεις των ΗΠΑ, με την φετινή πανδημία να οξύνει ακόμα περισσότερο τα προβλήματα. Η Βενεζουέλα είναι η χώρα με τα μεγαλύτερα αξιοποιήσιμα αποθέματα πετρελαίου (18,2% των παγκόσμιων αποθεμάτων ή 300 δισεκατομμύρια βαρέλια). Οι κυρώσεις που επέβαλαν οι ΗΠΑ σε Ιράν και Βενεζουέλα έχουν άμεσο αντίκτυπο στις βιομηχανίες πετρελαίου των δύο χωρών. Τον Μάρτιο, η Ρωσική Rosneft, υπό την πίεση των κυρώσεων από τις ΗΠΑ, αποχώρησε από την Βενεζουέλα, με τη χώρα να βυθίζεται περισσότερο από ποτέ στην έλλειψη πετρελαίου και με ουρές ανθρώπων να στήνονται για μέρες έξω από τα βενζινάδικα. Στα τέλη Μαΐου και παρά τις αμερικανικές πιέσεις, κατέφθασαν στην Βενεζουέλα 5 τάνκερ από το Ιράν, τα οποία μετέφεραν συνολικά 1,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, αλλά και κρίσιμες προμήθειες για την λειτουργία των διυλιστηρίων. Η Βενεζουέλα χρειάζεται τη βενζίνη του Ιράν και το Ιράν τον χρυσό της Βενεζουέλας. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η πεποίθηση των δύο χωρών και ειδικά του Ιράν ότι οι ΗΠΑ δεν θα παρέμβουν, όπως και μέχρι στιγμής δεν έκαναν.

Πώς αυτά επηρεάζουν την Ελλάδα;

Την Τρίτη, 2 Ιουνίου, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε κυρώσεις σε 4 τάνκερ ιδιοκτησίας ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών που μετέφεραν πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα τους μήνες Φεβρουάριο-Απρίλιο. Από τα 161 τάνκερ που εντοπίστηκαν να έχουν φορτώσει αργό πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα τους τελευταίους 12 μήνες, τα 126 ήταν ιδιοκτησίας ελληνικών εταιρειών. Σε ό,τι αφορά τη νέα κατάσταση που σχηματίζεται τη Μέση Ανατολή, δεν πρέπει να ξεχνάμε την διακρατική συμφωνία ανάμεσα σε Ελλάδα και Σαουδική Αραβία (με τις ευλογίες των ΗΠΑ) για την μεταφορά αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot και προσωπικού της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας στην περιοχή Γιανμπού, με στόχο την προστασία κρίσιμων πετρελαϊκών εγκαταστάσεων. Η πρώτη αποστολή αναμένεται να έχει ξεκινήσει μέχρι τον επόμενο μήνα.

Αναφορές
https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-08/oil-crash-busted-a-broker-s-computers-and-inflicted-huge-losses?srnd=premium
https://www.iea.org/reports/oil-market-report-february-2020
https://oilprice.com/Energy/Energy-General/Saudi-Arabias-Oil-War-Could-Bankrupt-The-Kingdom.html
https://www.iea.org/reports/renewable-energy-market-update
https://www.imf.org/~/media/Files/Publications/REO/MCD-CCA/2020/April/English/reo-statistical-appendix.ashx
https://www.eia.gov/outlooks/steo/report/prices.php#:~:text=EIA%20expects%20Brent%20crude%20oil,the%20end%20of%20the%20year.
https://www.bbc.com/news/world-latin-america-52789276
https://www.nytimes.com/2020/05/25/world/americas/Iranian-oil-tankers-venezuela.html
https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/-/media/lloyds-list/daily-pdf/2020/06-june/dailypdf040620.pdf

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Next Post

Ένας χρόνος από τις εκλογές της 7ης Ιουλίου: Δημοσίευση κεφαλαίου από το βιβλίο του Φώτη Κυζάκη, Αλέξης Τσίπρας: Η τετραετία της ωρίμανσης"

Η Εναλλακτική ενόψει του ενός χρόνου από τις εκλογές της 7ης Ιουλίου δημοσιεύει το κεφάλαιο “Εθνικές Εκλογές 7ης Ιουλίου 2019” από το βιβλίο του Φώτη Κυζάκη, “Αλέξης Τσίπρας: Η τετραετία της ωρίμανσης” που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις iWrite. Δείτε το βιβλίο εδώ: https://iwrite.gr/bookstore/alexis-tsipras-i-tetraetia-tis-orimansis/ Εθνικές Εκλογές 7ης Ιουλίου 2019 Μετά τη […]

Κάνε εγγραφή