Το άσυλο και τα κελεύσματα της λογικής

Το Σύνταγμα του 1975 καθιερώνει στο άρθρο 16 παρ. 1 την ακαδημαϊκή ελευθερία : «…η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες» μας λέει για να προσθέσει «η ακαδημαϊκή ελευθερία και η ελευθερία της διδασκαλίας δεν απαλλάσσουν από το καθήκον υπακοής στο Σύνταγμα». Από τη διάταξη αυτή συνάγονται δύο όψεις της ακαδημαϊκής ελευθερίας: πρώτον αποτελεί ατομικό δικαίωμα διδασκόντων και διδασκομένων που έγκειται στο ότι στο περιεχόμενο και στη μέθοδο της έρευνας και διδασκαλίας δεν πρέπει να τίθενται φραγμοί -νομικοί, τεχνικοί, ιδεολογικοί- από την κρατική εξουσία («αρχή της ελευθέρας της πανεπιστημιακής διδασκαλίας»). Από την άλλη ιδρύεται μια θεσμική εγγύηση που πραγματώνεται κυρίως μέσα από την κατοχύρωση του αυτοδιοικήτου των ΑΕΙ.

Η προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας είναι ευρύτερη από αυτήν της ελευθερίας της έκφρασης: η δεύτερη τελεί υπό την επιφύλαξη του νόμου· η πρώτη έχει ως μόνο περιορισμό το καθήκον «υπακοής» στο Σύνταγμα, ενώ η νομοθετική εξουσία δεν μπορεί να επιβάλλει άλλους περιορισμούς στο περιεχόμενο της επιστημονικής έρευνας και διδασκαλίας. Ταυτόχρονα, το καθήκον αυτό δεν συνεπάγεται την απαγόρευση κάθε κριτικής απέναντι στην καθεστηκυία (έννομη) τάξη ακόμη και ως προς τις θεμελιωδέστερες αρχές της, αρκεί αυτή να γίνεται κατά τρόπο επιστημονικό. Πολλώ δε μάλλον δεν σημαίνει υπακοή σε οδηγίες ή διαταγές των κυβερνώντων (Α. Μάνεσης, Συνταγματική Θεωρία και Πράξη Ι σελ. 674 επ.).

Από τα παραπάνω συνάγεται η απόλυτη συνταγματικά προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας, έκφανση της οποίας αποτελεί το πανεπιστημιακό άσυλο. Κατά τους ορισμούς του νόμου (αρ. 3 παρ. 2 ν. 4485/2017) συνίσταται στο ότι : «Επέμβαση δημόσιας δύναμης σε χώρους των Α.Ε.Ι. επιτρέπεται αυτεπαγγέλτως σε περιπτώσεις κακουργημάτων, καθώς και εγκλημάτων κατά της ζωής και ύστερα από απόφαση του Πρυτανικού Συμβουλίου σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση[…]». Για πρώτη φορά καθιερώθηκε νομοθετικά με τον ν. 1268/1982. Ιστορικά ιδωμένων των διατάξεων θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν ακόμη νωπές στο νομοθέτη οι μνήμες του «Σπουδαστικού Τμήματος Εθνικής Ασφαλείας», της ΕΚΟΦ, της Δικτατορίας, την αιματηρή κατάληψη της Νομικής του 1972 και φυσικά την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973. Εστιάζοντας στο νομικό σκέλος, ουσιαστικά απαγορεύεται η επέμβαση δημόσιας δύναμης (αστυνομίας και στρατού κυρίως) σε κάθε άλλη περίπτωση εκτός από αυτές που αναφέρονται περιοριστικά στο νόμο (πχ. για διάπραξη πλημμελημάτων).

Γύρω από αυτό το θεσμό έχουν διαμορφωθεί δύο διαμετρικά αντίθετες απόψεις περί της σημασίας του : η πρώτη υποστηρίζει ότι το πανεπιστημιακό άσυλο καθιστά το Πανεπιστήμιο άσυλο ανομίας, ενώ η δεύτερη διατρανώνει την άνευ ετέρου διατήρηση του θεσμού. Πάντα η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Κατά τη γνώμη μου, και οι δύο απόψεις – ως απόλυτες – είναι λανθασμένες. Όμως, νομίζω ότι η αστήρικτη είναι η δεύτερη.
Εξηγούμαι: Αρχικά, αντιβαίνει στον ορθό λόγο η άρνηση της δυνατότητας επέμβασης της αστυνομίας σε περιπτώσεις πλημμελημάτων (πχ απλή σωματική βία). Διότι, εφόσον η νομοθετική διάταξη περιλαμβάνει το μείζον (τα κακουργήματα) είναι παράλογο να απαγορεύεται το έλασσον (τα πλημμελήματα). Αυτό ουσιαστικά σημαίνει κατάργηση του ασύλου, το οποίο σαφώς διακρίνεται από την ακαδημαϊκή ελευθερία που είναι το ζητούμενο.

Advertisement

Άλλωστε, είναι γνωστό τοις πάσι ότι υπάρχει ζήτημα εγκληματικότητας στα πανεπιστήμια ιδίως των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης. Με αυτήν, όμως, την απολυτότητα και τον παρωπιδισμό που διακατέχει ορισμένες φοιτητικές οργανώσεις – μη φοιτώσας κυρίως νεολαίας! – έχει καλλιεργηθεί μία «εθιμική πρακτική» σύμφωνα με την οποία αφενός η αστυνομία να μην επεμβαίνει για να καταστείλει κακουργήματα που είναι φανερά ότι γίνονται (πχ. διακίνηση ναρκωτικών, βανδαλισμός κτηρίων όπως της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ το 2018 κλπ.) και αφετέρου διάφοροι να μπαίνουν μέσα στο πανεπιστήμιο και να κάνουν κυριολεκτικά ό,τι θέλουν.

Ένα χαρακτηριστικό και βιωματικό παράδειγμα: πριν από 3 μήνες στον 2ο όροφο της Νομικής ΑΠΘ διεξαγόταν μια διάλεξη από έναν Αργεντίνο Καθηγητή, ώσπου ξαφνικά εισέβαλαν στην αίθουσα έξι άτομα με κουκούλες και άφου πέταξαν τρικάκια άρχισαν να γράφουν με σπρέι στον τοίχο συνθήματα. Προφανώς και δεν είναι επικίνδυνη καθαυτή η πράξη τους, πλην όμως επιβεβαιώνει αυτή την αίσθηση ανομίας που υπάρχει και η ανοχή της υποτιμά τόσο την απρόσκοπτη μετάδοση απόψεων όσο και την εικόνα των ΑΕΙ μας διεθνώς. Αλήθεια, τα ΑΕΙ αποτελούν ξέχωρο της Ελλάδας έδαφος για να μην εφαρμόζεται κι εκεί ο νόμος…;
Επομένως, δεν κατανοώ αυτή την προσκόλληση στη διατήρηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Το Α και το Ω εντός των πανεπιστημίων είναι η ακαδημαϊκή ελευθερία η οποία όπως αποδείχθηκε προστατεύεται απόλυτα, όχι δε το πανεπιστημιακό άσυλο. Το ζητούμενο είναι η ακαδημαϊκή ελευθερία! Πάντως, μια ενδιαφέρουσα μετριοπαθέστερη προσέγγιση του Ν. Παρασκευόπουλου σχετικά με τη δημιουργία πανεπιστημιακής αστυνομίας εξοπλισμένης με ειδικές και περιοριστικές αρμοδιότητες δράσης εντός των ΑΕΙ κρίνεται λογική και κατ’ επέκταση θεμιτή. Μάλλον, λοιπόν, θα ήταν προτιμότερο να συζητάμε για το πώς θα αναβαθμίσουμε ποιοτικά τη παρεχόμενη διδασκαλία και την διεξαγόμενη στα ΑΕΙ έρευνα παρά να συζητάμε για κάτι που πολλοί μάλιστα παραγνωρίζουν τι σημαίνει.

*Οι απόψεις του οποιουδήποτε γράφοντος δεν δεσμεύουν την θέση της εφημερίδας

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Next Post

Διεθνές Νομισματικό Ταμείο: Ιστορία, στόχοι, λειτουργίες, διαθέτοντα εργαλεία, δομή

Διεθνές Νομισματικό Ταμείο: Ιστορία, στόχοι, λειτουργίες, διαθέτοντα εργαλεία, δομή[1]. Η ιστορία ιδρύσεως[1]. Μη λησμονηθείσα η Μεγάλη Οικονομική  Κρίση[2] (the Great Depression) του 1929, θα αφήσει πίσω της ένα σχεδόν ολοσχερώς καταστραμμένο διεθνές νομισματικό σύστημα. Ο δε Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος[3] (1939-1945) επέφερε διεύρυνση της καταστροφής όσον αφορά το πεδίο των διεθνών […]

Κάνε εγγραφή