Το ναυάγιο της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας και η σωσίβια λέμβος της

Του Αποστόλη Καρασακαλίδη

Στα δελτία των ειδήσεων, στα άρθρα των εφημερίδων και των περιοδικών, καθώς και στις καθημερινές συζητήσεις των ανθρώπων, το ζήτημα των επικείμενων εκλογών αποτελεί κεντρικό σημείο. Με αφορμή λοιπόν τον επίκαιρο χαρακτήρα των εκλογών, αξίζει να θέσουμε επί τάπητος γενικότερους προβληματισμούς σχετικά με το ποιόν της Δημοκρατίας και της Αντιπροσώπευσης στις μέρες μας.

  Η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία αποτελεί εκλογικευμένη και προσαρμοσμένη στα σύγχρονα δεδομένα εξέλιξη της άμεσης Δημοκρατίας. Εμφανίστηκε ιστορικά στον γεωπολιτικό χώρο της Ευρώπης κατά τον 19ο αιώνα και σταδιακά επικράτησε έναντι των μοναρχικών πολιτευμάτων1. Ήταν σε μεγάλο βαθμό απότοκο των αιτημάτων της Γαλλικής επανάστασης και του πνευματικού κινήματος του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Ο θεσμός της αντιπροσώπευσης προώθησε τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη πολιτικών αποφάσεων. Με την εγκαθίδρυση της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, ο λαός αναδείχθηκε σε κυρίαρχο όργανο της πολιτικής εξουσίας και έκτοτε καλείται αυτός να διαμορφώνει και να ρυθμίζει τον πολιτικό βίο. Βέβαια, η συμμετοχή του λαού στην πολιτική ζωή δεν πραγματοποιείται άμεσα αλλά έμμεσα,δηλαδή μέσω των αντιπροσώπων του. Κύριος θεσμός αντιπροσώπευσης των πολιτών είναι τα πολιτικά κόμματα,τα οποία αποτελούν τον κινητήριο μοχλό του αντιπροσωπευτικού συστήματος,καθώς παρέχουν την απαραίτητη διαμεσολάβηση μεταξύ κοινωνίας και κράτους2. Ωστόσο, στην πραγματικότητα η εσωτερική οργάνωση και λειτουργία των κομμάτων παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις από τη συνταγματικά κατοχυρωμένη επιταγή του άρθρου 29. Έτσι λοιπόν, καθώς επικρατεί μια γενική δυσαρέσκεια ως προς την ποιότητα της παρεχόμενης αντιπροσώπευσης από τα κόμματα και ως προς την πραγματική ισχύ της λαϊκής βούλησης στο υπάρχον πολιτικό σύστημα,ερωτήματα όπως τα παρακάτω ταλανίζουν τη σκέψη πολλών πολιτών σήμερα:«Σε ποιό βαθμό οι πολιτικές αποφάσεις που λαμβάνονται από τις εκάστοτε κυβερνήσεις προέρχονται από τη λαϊκή βούληση;»3, «Πώς ελέγχεται η δράση των κομμάτων από τον κυρίαρχο λαό και πώς αξιολογείται το έργο τους ως επιτυχές ή μη;»

Ένας από τους βασικότερους λόγους που οδήγησε το αντιπροσωπευτικό σύστημα σε κρίση είναι η διαφθορά των πολιτικών αντιπροσώπων. Αυτή εκδηλώνεται με την κατάχρηση της ανατεθειμένης από το λαό εξουσίας και τη χρησιμοποίησή της για την εξυπηρέτηση ιδιωτικών συμφερόντων που αντίκεινται στο δημόσιο4. Χαρακτηρηστικό παράδειγμα πολιτικής διαφθοράς στην εποχή μας αποτελεί η διαπλοκή ανώτατων κομματικών στελεχών σε χρηματικά σκάνδαλα τεραστίων διαστάσεων. Παράλληλα,η μη τήρηση των πολιτικών υποσχέσεων και η στρέβλωση των πολιτικών προγραμμάτων από την πλευρά των κυβερνώντων κομμάτων αποτελεί σύνηθες φαινόμενο κατά τα τελευταία χρόνια. Όλα αυτά δίνουν την εντύπωση πως στο πολιτικό προσκήνιο έχουν επικρατήσει «κόμματα πατρωνείας»,δηλαδή κόμματα που επιδιώκουν την κατάληψη δημόσιων αξιωμάτων με απώτερο στόχο την εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων5.

Πέραν από την ηθική ανεπάρκεια των κυβερνώντων, θα πρέπει να μας απασχολήσει και η ίδια η λειτουργία του αντιπροσωπευτικού συστήματος. Στο υπάρχον πολιτικό σύστημα κύριο πεδίο συνάντησης του λαού με τους αντιπροσώπους του αποτελεί η εκλογική διαδικασία6 που διενεργείται κανονικά κάθε 4 χρόνια. Από εκεί και έπειτα η διαχείριση και η διαμόρφωση των πολιτικών ζητημάτων περιέρχεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα των αντιπροσώπων. Αυτό όμως,στερεί από το λαό τη δυνατότητα να καθορίζει ουσιαστικά την πολιτική ζωή της χώρας του,καθώς δεν μπορεί με νόμιμο τρόπο να ελέγχει αν πράγματι οι αντιπρόσωποι που εξέλεξε τηρούν τις προεκλογικές τους υποσχέσεις κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Αντίθετα,είναι αναγκασμένος να περιμένει 4 ολόκληρα χρόνια μέχρις ότου προκηρυχθούν ξανά εκλογές για να εμπιστευτεί ένα άλλο κόμμα,με την ελπίδα ότι αυτό θα ακολουθήσει με συνέπεια το πρόγραμμα που ανήγγειλε προεκλογικά. Υπό αυτό το πρίσμα, συνάγεται ότι η λαϊκή κυριαρχία που τυπικά κατοχυρώνεται στο άρθρο 1 του Συντάγματος έχει εξασθενίσει σημαντικά στην πράξη,καθώς ο λαός από κυρίαρχο όργανο του πολιτεύματος έχει μετατραπεί σε ένα όργανο που απλώς….ελπίζει(!)σε ένα καλύτερο αύριο.

Εξαιρετικής σημασίας ζήτημα στο πολίτευμα της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας αποτελεί η εσωτερική δομή και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων. Θεωρητικά,το άρθρο 29,παρ.1 του Συντάγματος κατοχυρώνει τη δημοκρατική εσωτερική οργάνωση και λειτουργία των κομμάτων7. Ωστόσο,στην πράξη παρατηρείται το ακριβώς αντίθετο. Τα απλά μέλη των κομμάτων δεν έχουν ισότιμο δικαίωμα με τα μέλη της ηγεσίας στη διαμόρφωση των πολιτικών απόψεων και στην κατάστρωση ή τροποποίηση του πολιτικού προγράμματος του κόμματος. Στην πραγματικότητα,συμμετέχουν εικονικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων,καθώς δύσκολα μπορούν να διαφοροποιηθούν ή να ασκήσουν έλεγχο στις θέσεις της κομματικής ηγεσίας χωρίς να υποστούν αυστηρές πολιτικές κυρώσεις. Από την εξέταση των παραπάνω, γίνεται αντιληπτό οτί η εσωτερική οργάνωση και λειτουργία των κομμάτων είναι περισσότερο αυταρχική παρά Δημοκρατική8,γεγονός που αποτελεί ισχυρό πλήγμα για το κύρος του πολιτεύματος,ενώ παράλληλα υπονομεύει την αξία του.

Ένα ακόμη σημαντικό αίτιο που παρακωλύει την ομαλή λειτουργία του πολιτεύμαυτος είναι η δυναμική και συστηματική επέμβαση διακυβερνητικών και υπερεθνικών οργανισμών στη διαχείρηση των πολιτικών ζητημάτων της χώρας μας. Ιδιαίτερα μετά τη σύναψη μνημονίων,η εξωτερική επέμβαση των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε στα εσωτερικά ζητήματα της χώρας μας έχει γίνει ασφυκτικά πιεστική. Αυτή η εξέλιξη έχει δημιουργήσει στον κυρίαρχο ελληνικό λαό την αίσθηση ότι χάνει σταδιακά την εξουσία του,καθώς η βούληση των εκλεγμένων από το λαό βουλευτών συχνά περιθωριοποιείται ή υποτάσσεται κατ’ανάγκην στις επιταγές των ξένων δανειστών9. Σε αυτές τις περιπτώσεις και οι ίδιοι οι βουλευτές περιέρχονται συχνά σε αμήχανη θέση,καθώς αδυνατούν εκ των πραγμάτων να δράσουν κατά συνείδηση.

Ο κίνδυνος αποδυνάμωσης της Δημοκρατικής βάσης του πολιτεύματος και διαστρέβλωσης της έννοιας της Δημοκρατίας επιτάσσει την αναζήτηση λύσεων για την εξυγίανση του πολιτικού συστήματος,ώστε αυτό να στηριχθεί εκ νέου σε γερά θεμέλια.

Η επιστροφή σε ένα πολιτικό σύστημα Άμεσης Δημοκρατίας,όπου ο λαός είναι ταυτόχρονα άρχοντας και αρχόμενος,έχει συζητηθεί έντονα στον κύκλο όσων ασχολούνται με την πολιτική θεωρία,καθώς με αυτόν τον τρόπο ο λαός θα αναδεικνυόταν πράγματι σε κυρίαρχο όργανο του πολιτεύματος και η λαϊκή βούληση θα αποκτούσε συγκεκριμένο περιεχόμενο και ανυπέρβλητη ισχύ. Ωστόσο,η εγκαθίδρυση ενός τέτοιου πολιτεύματος(ιστορικό παράδειγμα αποτελεί η πόλη-κράτος της Αθήνας του 5ου π.Χ αιώνα) είναι ανέφικτη στη σύγχρονη κοινωνία,υπό το πρίσμα των παρόντων πληθυσμιακών δεδομένων.

Αναζητώντας μια ρεαλιστική λύση στην εποχή μας, καταφεύγουμε στον εξορθολογισμό του αντιπροσωπευτικού συστήματος,μιας και αυτό είναι το μόνο υλοποιήσιμο πολιτικό σύστημα που μπορεί να διασφαλίσει τα δικαιώματα των πολιτών και παράλληλα διεκδικεί το μεγαλύτερο βαθμό δημοκρατικής νομιμοποίησης. Ειδικότερα,τα πολιτικά κόμματα ως μηχανισμοί διαμεσολάβησης μεταξύ κράτους και κοινωνίας,συμβάλλουν στη δημοκρατική νομιμοποίηση της ανάδειξης και της λειτουργίας της κρατικής εξουσίας10. Επομένως,ζητούμενο δεν είναι η κατάργησή τους,αλλά η εξυγίανση της λειτουργίας τους. Αυτό προϋποθέτει κατ’αρχάς τη συνειδητοποίηση του ιδιαίτερου χρέους που επιτελούν ως αντιπρόσωποι του λαού. Με αυτόν τον τρόπο θα προσανατολιστούν σε μία κατ’εξοχήν κοινωνιοκεντρική λειτουργία. Ακόμη,τα κόμματα πρέπει να λειτουργούν,να οργανώνονται και να δομούνται με δημοκρατικό τρόπο στο εσωτερικό τους,ώστε να εξασφαλίζεται η ισότιμη και ελεύθερη πολιτική δράση όλων των κομματικών στελεχών που εξελέγησαν βουλευτές ύστερα από άμεση, μυστική και καθολική ψηφοφορία από τον ελληνικό λαό. Αυτό θα συμβάλλει στη γνήσια και ανόθευτη αντιπροσώπευση της λαϊκής βούλησης. Επίσης,η δημοκρατική εσωτερική οργάνωση των κομμάτων θα δώσει τη δυνατότητα ελέγχου της κομματικής ηγεσίας από τα απλά μέλη,ώστε να αποφεύγονται οι αυθαιρεσίες και οι σχέσεις διαπλοκής με άλλους φορείς.

Παράλληλα όμως με τον Αντιπροσωπευτικό μηχανισμό,είναι ανάγκη να εφαρμόζονται και θεσμοί άμεσης Δημοκρατίας,ώστε το πολιτικό σύστημα να ενισχύσει τη Δημοκρατική νομιμοποίησή του με την επιπρόσθετη συμμετοχή του λαού στη λήψη πολιτικών αποφάσεων.Κύριο θεσμό άμεσης Δημοκρατίας αποτελεί το Δημοψήφισμα είτε για κρίσιμα εθνικά θέματα είτε για ψηφισμένα νομοσχέδια που ρυθμίζουν σοβαρά κοινωνικά ζητήματα.Η διενέργεια Δημοψηφίσματος αποτελεί μία έκφανση συνεργασίας μεταξύ των αντιπροσώπων  και του εκλογικού σώματος, αφού οι πρώτοι είναι αυτοί που θέτουν το ερώτημα και εφαρμόζουν τελικά το αποτέλεσμα ,ενώ ο λαός είναι αυτός που αποφασίζει το αποτέλεσμα.Οι ρόλοι είναι ξεκάθαροι και πρέπει να τηρούνται και από τις δύο πλευρές.Η αλλοίωση ή η μη εφαρμογή της λαϊκής βούλησης από τους αντιπροσώπους συντελεί στην απομάκρυνση της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας από τη νομιμοποιητική της βάση.Ακόμη,για να διασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή εγκυρότητα και αποδοχή του αποτελέσματος,το ερώτημα που τίθεται θα πρέπει να είναι σαφές,ώστε να γίνεται εύκολα κατανοητό από τον «μέσο πολίτη»και φυσικά θα πρέπει να δίνεται ένα εύλογο χρονικό διάστημα(τουλάχιστον 15 ημερών) από την ημέρα προκήρυξης έως την ημέρα διεξαγωγής του Δημοψηφίσματος, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για δημόσια διαβούλευση. Μπορεί οι παραπάνω προϋποθέσεις για τη Δημοκρατική διεξαγωγή ενός έγκυρου δημοψηφίσματος να μοιάζουν εκ πρώτης όψεως αυτονόητες, εντούτοις είναι άξιες αναφοράς,καθώς καμία από αυτές δεν τηρήθηκε στο πρόσφατο δημοψήφισμα του 2015.

  Με λίγα λόγια, η κρίση του Αντιπροσωπευτικού μηχανισμού που φθείρει όλο και περισσότερο το Δημοκρατικό πολίτευμα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά μέσω της επικράτησης κομμάτων με δημοκρατική εσωτερική οργάνωση που στηρίζονται σε πολιτικά προγράμματα και αγωνίζονται για την υλοποίησή τους,έχοντας ως στόχο την εξυπηρέτηση υψηλών ιδανικών και ενός κοινωνιοκεντρικά προσανατολισμένου οράματος. Παράλληλα, η προσθήκη θεσμών άμεσης Δημοκρατίας στο υπάρχον αντιπροσωπευτικό πολιτικό σύστημα θα επανασυνδέσει τη Δημοκρατία με τη νομιμοποιητική της βαση: τη λαϊκή κυριαρχία!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

Advertisement

1.Βλ. Δ.Τσάτσου,Πολιτεία(2010),σελ 369επ. , Κ.Χρυσόγονου,Συνταγματικό Δίκαιο(2014),σελ 224επ.

2. Βλ. Κ.Χρυσόγονου,Ιδιωτική Δημοκρατία(2009),σελ.82&Υποσ.125.

3. Βλ. Δ.Τσάτσου,Πολιτεία(2010),σελ.367επ.

4. Βλ. Δ.Τσάτσου,Πολιτεία(2010),σελ.371επ.

5. Βλ. Κ.Χρυσόγονου,Ιδιωτική Δημοκρατία(2009),σελ.84 &υποσ.129.

6. Βλ. Δ.Τσάτσου,Πολιτεία(2010),σελ.370

7. Βλ. Κ.Χρυσόγονου,Ιδιωτική Δημοκρατία(2009),σελ.85

8. Βλ. Κ.Χρυσόγονου,Ιδιωτική Δημοκρατία(2009),σελ.86 & σελ.129

9.Βλ. Κ.Χρυσόγονου,Συνταγματικό Δίκαιο(2014),Δευτ.εκδ,σελ 50επ. , Δ.Τσάτσου,Πολιτεία(2010),σελ.268επ. ,  Κ.Χρυσόγονου,Ιδιωτική Δημοκρατία(2009),σελ.136επ.

10. Βλ. Δ.Τσάτσου,Πολιτεία(2010),σελ.471.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Next Post

Δεν έχασε μόνο ο Ολυμπιακός...

Του Γιάννη Κατσίκη Ντροπή,ντροπή,ντροπή.. Μόνο αυτή η λέξη μπορεί με ακρίβεια να χαρακτηρίσει αυτό που διαδραματίστηκε το χθεσινό βράδυ στο ΣΕΦ. Φυσικά και η λέξη <<ντροπή>> δεν αφορά την ήττα του Ολυμπιακού από την Ζαλγκίρις Κάουνας. Χθες το άθλημα είναι αυτό που υπέστη μια μεγαλύτερη <<ήττα>> από μια πολύ προσβλητική […]

Κάνε εγγραφή