Το φαινόμενο του παγώματος και οι δημοσκοπήσεις

Στην κοινωνική ψυχολογία υπάρχει το φαινόμενο του παγώματος σύμφωνα με το οποίο οι άνθρωποι έχουν την τάση να προσκολλώνται σε αποφάσεις που νομίζουν πως είναι δικές τους και να συμπεριφέρονται σύμφωνα με αυτές.

Σε αυτήν την κατάσταση σημαντικό ρόλο παίζει η ειλημμένη απόφαση. Με το που παίρνουμε δηλαδή μια απόφαση, νιώθουμε δεσμευμένοι με αυτήν και την ακολουθούμε πιστά. Μόλις ληφθεί η απόφαση, παγώνει το σύνολο των πιθανών συμπεριφορικών επιλογών και τελικά το άτομο που πείρε την απόφαση εμμένει σε αυτήν.

Ας δούμε ένα παράδειγμα:

Ο ερευνητήςLewin, κατά την διάρκεια του Β.Παγκοσμίου Πολέμου, σύγκρινε δύο στρατηγικές, που σκοπό είχαν να τροποποιήσουν τις καταναλωτικές συνήθειες των Αμερικανών έτσι ώστε να προσαρμοστούν στις οικονομικές συνθήκες του πολέμου και να επιλέγουν για παράδειγμα δεύτερης κατηγορίας κομμάτια κρέατος, γάλα από σκόνη κ.α.

Από την μία, βρισκόταν η στρατηγική της πειθούς: Οι νοικοκυρές καλούνταν να παρακολουθήσουν μια διάλεξη, η οποία εγκωμίαζε την ποιότητα και τα πλεονεκτήματα των καινούργιων τροφίμων. Ο ομιλητής δεν κατάφερε να πείσει πάνω από το 3% των νοικοκυρών, που τον άκουσαν με προσοχή, να σερβίρουν στα τραπέζια τους κρέας δεύτερης κατηγορίας. Παρόλαυτα, επέστρεψαν στα σπίτια τους ενημερωμένες και κινητοποιημένες.

Από την άλλη, βρισκόταν η στρατηγική στα πλαίσια μιας ομάδας εργασίας με σκοπό να πειστούν οι νοικοκυρές να πάρουν την απόφαση να καταναλώσουν τα εν λόγω τρόφιμα. Μόνη διαφορά, ήταν ότι ο Lewin έβαλε στην θέση του ομιλητή έναν παρουσιαστή, που είχε την οδηγία να παρουσιάσει ακριβώς τα ίδια στοιχεία και τις ίδιες πληροφορίες με τον ομιλητή. Στο τέλος ωστόσο, έπρεπε να παρακινήσει τις νοικοκυρές να πουν δημόσια ότι για παράδειγμα μέσα στα εβδομάδα θα μαγειρέψουν τουλάχιστον μια φορά εντόσθια ζώων. Δηλαδή έπρεπε να σηκώσουν το χέρι και να ανακοινώσουν την απόφαση τους. Αυτή η μικρή διαφορά έφερε εντυπωσιακά αποτελέσματα, αφού το 32% σχεδόν αυτών των γυναικών μαγείρεψαν πράγματι κομμάτια κρέατος δεύτερης κατηγορίας.

Αν αυτό δεν είναι αρκετό, ας δούμε άλλο ένα παράδειγμα, υποθέτοντας ότι ο Β. είναι ο πειραματιστής, ο Γ. είναι συνεργός του και ο Α. είναι το πειραματόζωο: Ο Α., για παράδειγμα, κάθεται σε ένα τραπέζι σε ένα μεγάλο εστιατόριο. Στο δίπλα τραπέζι κάθεται ο Β. Ο Β, ζητάει έναν αναπτήρα από τον Α., ο οποίος του τον δίνει. Κάποια στιγμή, ο Β. αφήνει την βαλίτσα του δίπλα στην καρέκλα του και πηγαίνει στην τουαλέτα, τότε μετά από μισό λεπτό περνάει ο Γ. και κλέβει την βαλίτσα. Το 20% των περιπτώσεων Α επενέβησαν στην κατάσταση για να σταματήσουν τον κλέφτη. Αυτό ονομάζεται συνθήκη ελέγχου, όπου ο παράγοντας που θέλουμε να μελετήσουμε δεν παρεμβαίνει.

Advertisement

Στην περίπτωση που ο Β. ρώτησε τον Α. αν μπορεί «να προσέχει για λίγο τα πράγματα του επειδή θα λείψει για λίγα λεπτά», τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Φυσικά αυτού το είδους η ερώτηση δεν είναι ερώτηση αλλά παράκληση και μάλιστα από τις παρακλήσεις που στην καθημερινή μας ζωή δεν μπορούμε να αρνηθούμε (ελεύθερα αποδεχόμενη υποταγή). Σε αυτήν την περίπτωση, το 95% των περιπτώσεων Α. επενέβησαν στην κατάσταση και σταμάτησαν τον κλέφτη. Αυτό ονομάζεται συνθήκη δέσμευσης.

Ποια η διαφορά στις δύο περιπτώσεις;

Ότι στην δεύτερη περίπτωση ο Β. κατάφερε να αποσπάσει μια απόφαση και να «παγώσει» τον Α. σε αυτήν. Ο Α. από την μεριά του νόμιζε ότι έκανε κάτι σημαντικό και ότι φυσικά αποτελούσε προσωπική του επιλογή θάρρους.

Το φαινόμενο του παγώματος όμως δεν έχει μόνο καλές όψεις. Μπορεί να οδηγήσει και σε δύστροπες συμπεριφορές. Ο κόσμος της πολιτικής μπορεί να μας δώσει μια γεύση.

Ας σκεφτούμε λίγο τι μας παρουσιάζουν οι δημοσκοπήσεις. Μας παρουσιάζουν μια απόφαση, που ενδέχεται να πάρει ο λαός αν την επόμενη Κυριακή έχουμε εκλογές. Μας παρουσιάζουν μια συνθήκη δέσμευσης με την ερώτηση: «Τι θα ψηφίζατε αν την ερχόμενη Κυριακή είχαμε εθνικές εκλογές;». Μήπως άραγε, δεν ανταποκρίνονται οι δημοσκοπήσεις στην θέληση του εκλογικού σώματος αλλά η θέληση του εκλογικού σώματος ανταποκρίνεται στις δημοσκοπήσεις;

Πολλές φορές λοιπόν, παίρνουμε αποφάσεις που νομίζουμε ότι είναι δικές μας αλλά ουσιαστικά ούτε κατά διάνοια δεν τις έχουμε πάρει εμείς. Δεν θέλω να μπω στο τρυπάκι να μιλήσω για συνομωσίες περι Μασονίας, Σιωνιστών και … αναρχοάπλυτων μαγισσών, ούτε θέλω να πω ότι οι δημοσκοπήσεις είναι αναξιόπιστες. Είναι πολύ σημαντικές ως εργαλείο της πολιτικής επιστήμης, αλλά καλό είναι να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά…

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Next Post

Live your myth in Greece... και η Ελλάδα θα τον ζήσει μαζί σου

Τις τελευταίες μέρες στα social media έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για το κατά πόσο, η προσφάτως βραβευμένη στα «επιχειρηματικά βραβεία Θαλής ο Μηλήσιος», είναι αυτό που η ίδια δηλώνει ή όχι. Ρίχνοντας μια ματιά στο βιογραφικό της, αλλά και από την παρουσία της στα εγχώρια media, φαίνεται να είναι […]

Κάνε εγγραφή